Plastic Journey เส้นทางของพลาสติกที่ปฏิวัติไลฟ์สไตล์คนทั้งโลก

Highlights:

  • เบเคอไลต์ (Bekelite) ถือเป็นพลาสติกสังเคราะห์ชนิดแรกของโลก ถูกนำมาใช้ในการผลิตฉนวนเคลือบสายไฟ เครื่องใช้ในครัวเรือน เครื่องประดับต่าง ๆ มากมายจนได้ชื่อว่า ‘วัสดุสารพัดนึก’ (The Material of a Thousand Uses)
  • พลาสติกมีอยู่หลายประเภท ส่วนหนึ่งถูกออกแบบมาเพื่อใช้แล้วทิ้ง และอาจส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม แต่ก็ยังมีอีกหลายแบบที่ถูกดีไซน์ขึ้นมาเพื่อช่วยให้เรามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นไปพร้อมกับการพัฒนาอย่างยั่งยืน
  • ส่วนประกอบต่าง ๆ ของรถยนต์อีโค ไม่ว่าจะเป็นกันชน แผงเครื่องตรวจวัด คอนโซล แผงประตู และอุปกรณ์ตกแต่งต่าง ๆ ถูกผลิตขึ้นมาด้วยนวัตกรรมพลาสติกชนิดพิเศษ PP Compound ที่มีความเป็นมิตรต่อระบบนิเวศ

หม้อหุงข้าว ขวดซอสปรุงรส แปรงสีฟัน ขวดสบู่เหลว กระปุกครีม ฯลฯ

เคยลองสังเกตดูรอบ ๆ ตัวไหมว่าข้าวของเครื่องใช้ที่อยู่รอบตัวเรานั้นมีพลาสติกเป็นส่วนประกอบมากน้อยแค่ไหน แล้วอะไรกันที่ทำให้เจ้าวัสดุสุดมหัศจรรย์นี้กลายมาเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตของเราตั้งแต่ตื่นจนถึงเข้านอน

เริ่มต้นจากขวดยาหก

รู้หรือไม่ ? มนุษย์เราเพิ่งจะสังเคราะห์พลาสติกมาใช้งานได้เมื่อไม่กี่ร้อยปีที่ผ่านมานี่เอง โดยเมื่อปี 1863 จอห์น เวสลีย์ ไฮเอตต์ ช่างไม้ชาวอเมริกัน ถูกของมีคมบาดมือขณะกำลังผสมขี้เลื่อยกับกาว เขาจึงสมานแผลด้วยยาคอลอเดียน (Colodion) ซึ่งทำมาจากไนโตรเซลลูโลสละลายอยู่ในอีเทอร์และแอลกอฮอล์ ด้วยความรีบร้อนหรือจะด้วยสาเหตุใดเราก็ไม่รู้ได้ ไฮเอตต์เผลอทำยาหกลงบนพื้นโต๊ะ และสังเกตเห็นว่ายาได้แห้งเป็นแผ่นเหนียว ๆ ในเวลาต่อมา

ด้วยความอยากรู้อยากเห็น ช่างไม้ชาวอเมริกันจึงทำการทดลองต่อจนค้นพบว่าถ้าเติมการบูรลงไปอีกนิดในสัดส่วนที่พอเหมาะ ก็จะได้สารประกอบที่ต่อมาถูกเรียกว่า เซลลูลอยด์ (Celluloid) วัสดุแบบใหม่ล่าสุด (ในเวลานั้น) ถูกทดลองเอามาทำเป็นลูกบิลเลียด เพราะมีความทนทานต่อของเหลว เช่น น้ำมัน น้ำ และกรด อีกทั้งยังมีลักษณะใส และทำให้มีสีสันสวยงามได้ง่าย อีกข้อที่ทำให้มันได้รับความนิยมอย่างรวดเร็วก็คือเซลลูลอยด์นี้ราคาถูกมากเมื่อเทียบกับวัสดุอื่น ๆ ที่นิยมใช้กันอยู่ในยุคนั้น นับเป็นก้าวแรกที่ทำให้โลกได้รู้จักกับวัสดุที่มีคุณสมบัติคล้ายกับพลาสติก  

เบเคอไลต์ พลาสติกชนิดแรกของโลก

ต่อมาในปี 1907 นักเคมีชื่อ ลีโอ เบ็คแลนด์ ได้ค้นพบวิธีการผลิตเบเคอไลต์ (Bekelite) ซึ่งถือว่าเป็นพลาสติกสังเคราะห์ชนิดแรกของโลกขึ้น และด้วยคุณสมบัติที่สามารถนำมาหล่อให้เป็นรูปร่างต่าง ๆ ได้ง่ายโดยใช้ความร้อนและแรงอัดเพียงเล็กน้อย จึงเป็นที่มาของคำว่า ‘พลาสติก’ โดยมีรากศัพท์มาจากภาษากรีกว่า Plastikas ที่หมายความว่าหล่อหรือหลอมเป็นรูปร่างได้ง่าย นอกจากนี้พลาสติกยังหมายรวมไปถึงวัสดุพลาสติกตามธรรมชาติ เช่น อำพัน ไปจนถึงแก้วอีกด้วย เพราะสิ่งเหล่านี้สามารถหลอมขึ้นรูปใหม่ได้

ในช่วงแรก เบเคอไลต์ถูกนำมาใช้เป็นฉนวนเคลือบสายไฟและชิ้นส่วนของเครื่องใช้ไฟฟ้า การค้นพบเบเคอไลต์ทำให้ชีวิตของผู้คนเปลี่ยนแปลงไป จากข้าวของเครื่องใช้ในอดีตที่ผลิตด้วยวัสดุที่แตกหักง่าย มีน้ำหนักมาก และไม่คงทน เช่น แก้ว ไม้ กระดาษ ยาง ขนสัตว์ หรือโลหะ มาสู่การใช้เบเคอไลต์ที่มีคุณสมบัติเหนียว คงทน และน้ำหนักเบา มาผลิตเป็นเครื่องใช้ในครัวเรือน ของใช้ และเครื่องประดับต่าง ๆ เท่าที่ใจจะนึกถึง จนเบเคอไลต์ได้ชื่อว่า ‘วัสดุสารพัดนึก’ (The Material of a Thousand Uses) นั่นเอง

วัสดุมหัศจรรย์ที่ปฏิวัติโลก

เพราะพลาสติกมีอยู่หลายประเภท ส่วนหนึ่งถูกออกแบบมาเพื่อใช้แล้วทิ้งและอาจส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม แต่ก็ยังมีอีกหลายแบบที่ถูกดีไซน์ขึ้นมาเพื่อช่วยให้เรามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นไปพร้อมกับการพัฒนาอย่างยั่งยืน ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม

ออกเดินทางกับพลาสติก

โลกของเรากำลังต้องเผชิญกับวิกฤตโลกร้อนที่ส่งผลกระทบเป็นวงกว้าง ตั้งแต่น้ำแข็งขั้วโลกละลาย น้ำท่วม ไปจนถึงสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลงไปจนเราไม่สามารถคาดเดาได้ โดยมีสาเหตุส่วนหนึ่งมาจากการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่มาจากการใช้น้ำมันเชื้อเพลิงอย่างมหาศาล

อุตสาหกรรมยานยนต์ทั่วโลกเริ่มตื่นตัวและตระหนักถึงปัญหาดังกล่าว และร่วมเป็นส่วนหนึ่งในแก้ปัญหาภาวะโลกร้อนที่กำลังเผชิญด้วยการหันมาผลิตรถยนต์อีโคเพื่อลดการใช้น้ำมันเชื้อเพลิงอันเป็นต้นเหตุของปัญหา เป็นทางเลือกใหม่สำหรับคนที่ใส่ใจสิ่งแวดล้อมและมีความเป็นมิตรต่อระบบนิเวศในสังคมสมัยใหม่

รถยนต์อีโคมักจะถูกดีไซน์ออกมาให้มีขนาดกะทัดรัดเพื่อความคล่องตัว แต่อีกนัยหนึ่ง ขนาดที่กะทัดรัดนี้ยังช่วยลดน้ำหนักของตัวรถลง นั่นหมายถึงการใช้พลังงานที่น้อยลงไปด้วย ทำให้ส่วนประกอบต่าง ๆ ของรถยนต์อีโค ไม่ว่าจะเป็นกันชน แผงเครื่องตรวจวัด คอนโซล แผงประตู และอุปกรณ์ตกแต่งต่าง ๆ ถูกผลิตขึ้นมาด้วยนวัตกรรมพลาสติกชนิดพิเศษ PP Compound ที่มีความเป็นมิตรต่อระบบนิเวศตั้งแต่กระบวนการผลิต เป็นทางเลือกใหม่ของวงการอุตสาหกรรมยานยนต์ที่มีคุณสมบัติพิเศษคือทนความร้อนได้สูง ทนรังสียูวี แข็งแรง รับแรงกระแทกได้ดี ใช้งานได้ยาวนาน โดยที่คุณสมบัติทางกายภาพไม่เปลี่ยนแปลง

ส่วนเรื่องของพลังงานนั้น เมื่อเร็ว ๆ นี้นักวิทยาศาสตร์จากมหาวิทยาลัยสวอนซีได้ค้นพบวิธีที่จะเปลี่ยนขยะพลาสติกให้กลายเป็นเชื้อเพลิงไฮโดรเจนเพื่อลดปริมาณขยะรวมถึงค่าใช้จ่ายในการกำจัดขยะพลาสติก เนื่องจากเล็งเห็นศักยภาพของพลาสติกในฐานะแหล่งพลังงานที่สามารถเข้าสู่กรรมวิธีการเปลี่ยนรูปทางวิทยาศาสตร์จนกลายมาเป็นเชื้อเพลิงสำหรับขับเคลื่อนรถยนต์ รวมไปถึงการใช้งานในภาคอุตสาหกรรมในอนาคตได้

ยืดอายุความสด-อร่อยให้นานขึ้น

เชื่อไหมว่าในแต่ละปี อาหาร 1 ใน 3 ส่วนจากทั่วโลกกลายเป็นขยะไปอย่างเปล่าประโยชน์ (Food Waste) แล้วเพื่อน ๆ รู้ไหมว่าการถนอมอาหารที่ดีจะช่วยลดปัญหานี้ลงได้

ปัจจุบันจึงเกิดนวัตกรรมบรรจุภัณฑ์พลาสติกที่ทำให้การเก็บและถนอมอาหารอยู่ได้นานขึ้น เหมาะสำหรับใช้ในการขนส่ง เพราะน้ำหนักที่เบากว่า แข็งแรง ยืดหยุ่น และทนทานกว่าพลาสติกรุ่นก่อน อีกทั้งยังรักษาความสดใหม่ของอาหารได้นานขึ้น ทำให้ปริมาณของขยะที่เกิดจากอาหารเหลือลดลงในปริมาณที่น่าพอใจ

นอกจากนี้ยังมีรายงานจากสภาอุตสาหกรรมเคมีแห่งอเมริกา (America Chemistry Council) พบว่าต้นทุนทางสภาพแวดล้อมในการใช้พลาสติกในบรรจุภัณฑ์อาหารนั้นต่ำกว่าการใช้วัสดุอื่น ๆ ไม่ว่าจะเป็น ดีบุก แก้ว อะลูมิเนียม หรือกระดาษ มากถึง 4 เท่า

นวัตกรรมบรรจุภัณฑ์พลาสติกจึงช่วยลดค่าใช้จ่ายในการรักษาอาหาร และลดการเน่าเสียของผลผลิตทางการเกษตรที่ไม่สามารถนำมาบริโภคได้ทัน

สะดวกหมอ สบายคนไข้  

ในอดีตการนำพลาสติกไปใช้ในวงการแพทย์ยังมีข้อจำกัดอยู่มาก แต่เมื่อเทคโนโลยีและวิทยาการพัฒนาขึ้น วิทยาการทางการแพทย์ก็ขยายตัวเพิ่มขึ้นตามไปด้วย

โดยในอดีต เมื่อปี 1930 มีการนำโพลีเมอร์ที่เรียกว่า เซลลูลอยด์ (Celluloid) มาใช้ทางการแพทย์เป็นครั้งแรกเพื่อทำหน้าที่เป็นเนื้อเยื่อสำหรับการล้างไต และประสบความสำเร็จเมื่อนำไปใช้งานกับไตเทียม หลังจากนั้นพลาสติกจึงถูกนำมาใช้ทดแทนวัสดุอนินทรีย์แบบดั้งเดิมมากขึ้น    

ด้วยคุณสมบัติเฉพาะตัวของพลาสติกที่หลากหลาย ทั้งมีความทนทาน เหนียว โปร่งใส ออกแบบและขึ้นรูปได้ง่าย ทนต่อสารเคมีและกระบวนการฆ่าเชื้อแบบต่าง ๆ ทำให้ลดความเสี่ยงในการติดเชื้อ และด้วยน้ำหนักที่เบายังทำให้ลดความเมื่อยล้าของแพทย์ในการผ่าตัด อีกทั้งยังไม่แตกหักง่ายเหมือนแก้ว ทำให้มีความปลอดภัยสูงกว่า

ที่สำคัญคือพลาสติกนั้นมีราคาไม่สูงมาก ทำให้พลาสติกถูกนำไปใช้ผลิตทั้งเครื่องมือทางการแพทย์สำหรับการผ่าตัด ไปจนถึงเครื่องมือและอุปกรณ์ทางการแพทย์ต่าง ๆ มากขึ้นอย่างต่อเนื่อง เพิ่มโอกาสให้ทุกคนได้เข้าถึงการรักษาพยาบาลได้อย่างทั่วถึงยิ่งขึ้น

อนาคตยั่งยืนด้วยพลาสติก

ปฏิเสธไม่ได้ว่าพลาสติกได้เข้ามาเป็นส่วนประกอบสำคัญในชีวิตเรา แต่การใช้ง่าย ทิ้งง่าย แต่ย่อยสลายยาก อาจก่อให้เกิดปัญหาในการกำจัด และอาจสร้างมลพิษต่อสิ่งแวดล้อมตามมา

ด้วยความตระหนักในปัญหาที่จะตามมา เทคโนโลยีที่ทำให้พลาสติกเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมมากขึ้นจึงเกิดขึ้น เช่น พลาสติกชีวภาพ (Bioplastics) ซึ่งผลิตขึ้นจากวัตถุดิบที่ได้จากธรรมชาติ เช่น มันสำปะหลัง มันฝรั่ง มันเทศ ข้าวโพด ฯลฯ เพื่อมุ่งลดมลภาวะตั้งแต่กระบวนการผลิต สามารถย่อยสลายได้ทางชีวภาพ และไม่เป็นภาระต่อโลก  

นอกจากนี้การนำพลาสติกกลับมาใช้ซ้ำอย่างการนำมารีไซเคิล ไปจนถึงการอัพไซคลิ่งโดยการนำพลาสติกมาเปลี่ยนรูปเพื่อเพิ่มอายุการใช้งานให้ยาวนานขึ้น ยังเป็นนวัตกรรมที่จะช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมอีกทางหนึ่งด้วย

การใช้พลาสติกอย่างคุ้มค่าจึงเป็นปัจจัยหนึ่งที่จะช่วยเพิ่มความยั่งยืนทั้งต่อชีวิตความเป็นอยู่ของเรา ตลอดจนสิ่งแวดล้อม

เพราะนวัตกรรมก้าวหน้าที่ขับเคลื่อนไปพร้อมกับความยั่งยืนจะเข้ามาช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของเราให้ดีขึ้น

อ้างอิง:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *